In het kort

Door de grote hoeveelheid aan vragenlijsten in het dagelijks leven, hebben mensen last van survey fatigue. Ook wel: enquêtemoeheid.

Gamification kan de betrokkenheid bij een medewerkersonderzoek vergroten, bijvoorbeeld door middel van smileys in de antwoordopties.

Het gebruik van smileys maakt de vragenlijst toegankelijker, visueel aantrekkelijker en sluit beter aan bij de communicatiestijl van jongere generaties.

Om enquêtemoeheid structureel te voorkomen, is daarnaast ook een concrete opvolging van de resultaten cruciaal.

Vragenlijsten zijn een efficiënte manier om erachter te komen hoe mensen over een organisatie denken. Het is zelfs zó populair geworden, dat we overal in ons dagelijks leven naar onze mening worden gevraagd. Of het nu gaat om een toiletbezoek op het vliegveld, een nieuwe laptop of een hotel tijdens een weekendje weg. Het gevolg daarvan is survey fatigue.[1] Oftewel, enquêtemoeheid.

Door de grote hoeveelheid aan vragenlijsten die mensen ontvangen, verdwijnt de motivatie om ze nog in te vullen. Zelfs wanneer mensen wel beginnen aan een vragenlijst, kan deze survey fatigue ervoor zorgen dat hun antwoorden met weinig aandacht worden ingevuld. Ook kunnen ze halverwege ontmoedigd raken en stoppen.

Feedback is essentieel om te kunnen groeien. Wanneer respondenten afhaken of een vragenlijst zonder interesse invullen, lopen organisaties waardevolle inzichten mis. Het is daarom belangrijk om respondenten te blijven motiveren. Het combineren van gamification met speels ontwerp (Playful Design) is een effectieve manier om dit te doen.

Wat is gamification (en waar passen smileys daarin)?

Allereerst is het goed om vast te stellen wat gamification precies inhoudt. Gamification is het toepassen van spelmechanieken in een niet-spelende context met als doel de betrokkenheid en motivatie te verhogen [2]. Denk aan bekende voorbeelden zoals Duolingo, waar je talen leert via punten, badges, levels en beloningen. In vragenlijsten zie je gamification terug in bijvoorbeeld interactieve voortgangsbalken, uitdagingen of dynamische beloningen.

Smileys zijn op zichzelf geen pure gamification, maar een vorm van Playful Design en visuele UX-verbetering. Een smiley is primair een visuele vervanging van tekst of een cijferschaal.

Toch spelen ze een cruciale rol: smileys dragen direct bij aan het effect van gamification. Ze maken de survey visueel aantrekkelijker, verlagen de cognitieve drempel en versterken de speelse beleving. In combinatie met echte gamificatie-elementen zorgen smileys voor een dynamische vragenlijst die écht leuk is om in te vullen.

Onze overstap naar smileys

Tijdens het ontwikkelen van ons nieuwe surveysysteem zijn wij overgestapt op het gebruik van smileys in onze antwoordopties. Net zoals voorheen gebruiken we een vijfpuntschaal die loopt van ‘zeer mee oneens’ tot ‘zeer mee eens’. Waar we eerst alleen tekst gebruikten, is dit nu visueel verrijkt met smileys.

De keuze voor deze speelse en visuele insteek kwam voort uit de wens om de vragenlijst lichtvoetiger te maken en beter aan te sluiten bij de voorkeuren van respondenten.

Drie redenen waarom je smileys in je vragenlijst wil

Het toevoegen van smileys aan antwoordopties levert concrete voordelen op voor de respons en de datakwaliteit:

1. Verhoogde betrokkenheid en plezier

Speelse visuele elementen zoals smileys ondersteunen de doelen van gamification door de interactie simpelweg leuker te maken [3]. Ze breken de droge tekst, houden de aandacht van de respondent beter vast en verlagen de drempel om de survey af te maken.

2. Beter aansluiten bij jongere doelgroepen

Speelse elementen en visuele interactie werken extra sterk bij jongere generaties. Millennials en Gen Z communiceren dagelijks via digitale platforms waar emoji’s onmisbaar zijn. Deze manier van communiceren beïnvloedt ook hoe zij informatie verwerken in enquêtes.

Door je visuele stijl aan te passen aan deze doelgroep, houd je hun interesse vast [4]. In 2030 maakt Generatie Z ongeveer een derde van de wereldwijde beroepsbevolking uit. Het afstemmen van je surveys op hun communicatiestijl is dus geen luxe, maar noodzaak.

3. Toegankelijker en een snellere verwerking

Smileys hebben een universele betekenis. Ze overbruggen taalbarrières en kunnen vragenlijsten toegankelijker voor laaggeletterden of medewerkers die de taal minder machtig zijn toegankelijker maken [5]. Mits de vraagtaal ook helder en eenvoudig is.

Daarnaast verwerkt ons brein visuele emoties razendsnel. Uit onderzoek blijkt dat onze hersenen smileys op vrijwel dezelfde manier verwerken als echte menselijke gezichtsuitdrukkingen — binnen 145 tot 160 milliseconden [7]. Dit zorgt ervoor dat vragenlijsten met smileys sneller worden ingevuld, zonder dat dit ten koste gaat van de nauwkeurigheid van de antwoorden [6].

Om te zorgen dat de betekenis van de schaal voor iedereen 100% helder blijft, combineren we smileys altijd met duidelijke tekstuele aanduidingen aan de uiteinden van de schaal.

Meer dan een mooie vragenlijst

Het uiterlijk van een vragenlijst en het toevoegen van speelse elementen helpen enorm om de initiële respons te verhogen. Maar om enquêtemoeheid structureel te voorkomen, is er nog een cruciale stap nodig: concrete opvolging. Emoji’s zijn geen gamification op zichzelf, maar een vorm van visueel en speels ontwerp. Ze kunnen antwoordopties sneller herkenbaar en aantrekkelijker maken. Of zij ook daadwerkelijk leiden tot meer respons of betere datakwaliteit, hangt af van de doelgroep, vraagstelling en uitvoering. Daarom combineren we de emoji’s altijd met heldere tekstlabels en toetsen we wijzigingen zorgvuldig wanneer resultaten met eerdere metingen worden vergeleken.

De meest hardnekkige vorm van enquêtemoeheid ontstaat namelijk wanneer medewerkers het gevoel hebben dat er niks met hun feedback gebeurt [8]. Een mooie, speelse vragenlijst werkt alleen als er ook een opvolging aan vastzit. Koppel de resultaten snel terug, betrek medewerkers bij het plan van aanpak en laat zien dat hun stem daadwerkelijk verandering teweegbrengt.

Emoji’s zijn geen gamification op zichzelf, maar een vorm van visueel en speels ontwerp. Ze kunnen antwoordopties sneller herkenbaar en aantrekkelijker maken. Of zij ook daadwerkelijk leiden tot meer respons of betere datakwaliteit, hangt af van de doelgroep, vraagstelling en uitvoering. Daarom combineren we de emoji’s altijd met heldere tekstlabels en toetsen we wijzigingen zorgvuldig wanneer resultaten met eerdere metingen worden vergeleken.

Benieuwd hoe wij speels ontwerp en doordachte surveys combineren? Plan gerust een demo in!

Bronnen

[1] Mansour Ghafourifard, Survey Fatigue in Questionnaire Based Research: The Issues and Solutions,’ Journal of Caring Sciences 13:4 (2024), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11833437/.

[2] Jessica Miao & Christopher T. Simons, ‘The effects of gamification on engagement and response accuracy in discriminatory sensory,’ Food Quality and Preference 109 (2023), https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0950329323000976.

[3] Stange, Mathew; Barry, Amanda; Smyth, Jolene; and Olson, Kristen M., ‘Effects of Smiley Face Scales on Visual Processing of Satisfaction Questions in Web Surveys,’ Social Science Computer Review (2016), 2, https://www.researchgate.net/publication/309470544_Effects_of_Smiley_Face_Scales_on_Visual_Processing_of_Satisfaction_Questions_in_Web_Survey.

[4] Oriol J. Bosch & Melanie Revilla, ‘Using emojis in mobile web surveys for Millenials,’ Quality & Quantity 55 (2021), p39-40, https://link.springer.com/article/10.1007/s11135-020-00994-8.

[5] Strange e.a., ‘Effects of Smiley Face Scales,’ 2-3.

[6] Strange e.a., ‘Effects of Smiley Face Scales,’ 8.

[7] Madeline Molly Ely, Chloe Kelsey & Géza Gergely Ambrus, ‘Shared Neural Codes for Emotion Recognition in Emoji and Human Faces,’ Psychophysiology (2026), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12954366/.

[8] Ghafourifard, Survey Fatigue in Questionnaire Based Research.’