In het kort

Volgens het SCP combineert ruim één op de drie werkenden hun baan met mantelzorg. Ruim een kwart van hen ervaart knelpunten bij het combineren van werk en zorg.

Verzuim is vaak een laat signaal dat deze combinatie knelt. Eerder inzicht in factoren zoals regelruimte, herstel en ervaren steun kan waardevol zijn.

Bij het in kaart brengen van de behoeftes helpt het om te focussen op de werkomstandigheden, in plaats van op medische details of definities van mantelzorg.

Flexibiliteit en steun vanuit de organisatie hangen sterk samen met een betere werk-zorgbalans, waarbij maatwerk vaak beter werkt dan één standaardoplossing voor iedereen.

Vandaag is het de Dag van de Mantelzorg. Een goed moment om stil te staan bij een thema dat op de werkvloer vaak onzichtbaar blijft: de combinatie van werk en zorgtaken thuis.

Waarom werk en mantelzorg combineren juist nu aandacht vraagt

Het SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau) verwacht dat de druk op mantelzorgers tot 2040 toeneemt door vergrijzing, langer thuis wonen en een kleiner aantal potentiële helpers. Actuele CBS-cijfers van 17 september 2026 laten zien dat het aantal werkenden tot de AOW-leeftijd de afgelopen twee jaar vrijwel niet meer groeide, terwijl het overige deel van de bevolking toenam, vooral door meer AOW-gerechtigden.

Door de vergrijzing wordt de combinatie van werk en mantelzorg een steeds belangrijker aandachtspunt voor werkgevers. Ze maken ook duidelijk waarom de combinatie van arbeid en zorg een structureel personeelsvraagstuk is. De groepen bij wie een grotere arbeidsdeelname wordt verwacht, zoals vrouwen en oudere werknemers, behoren volgens het SCP ook relatief vaak tot de potentiële mantelzorgers.

De situatie verschilt sterk per medewerker. Gemiddeld besteedden werkende mantelzorgers in 2024 ongeveer 4,5 uur per week aan hulp aan naasten. Het gemiddeld aantal (mantelzorg)uren zegt weinig over plotselinge ziekenhuisafspraken, nachtelijke zorg of een langdurige periode waarin iemand voortdurend beschikbaar moet zijn. Naast het aantal werkuren spelen ook de voorspelbaarheid en de bijbehorende emotionele belasting (hoe zwaar mantelzorg wordt ervaren) belangrijke rollen.

Inzicht in de werk-zorgbalans

De vraag “Verleen je mantelzorg?” lijkt een logisch beginpunt voor een HR-inventarisatie, maar levert in de praktijk niet altijd het beste inzicht op. Mensen herkennen zich niet altijd in die term. Bovendien is de medische achtergrond van een naaste voor HR niet direct relevant.

Inzicht krijgen in de algemene werk-zorgbalans is daarom van belang. Dit kan met een medewerkersonderzoek zichtbaar worden gemaakt. Denk hierbij aan vragen rondom:

De mate waarin medewerkers flexibiliteit ervaren om onverwacht (zorg)verlof op te nemen;
De voorspelbaarheid van roosters en werktijden;
De ervaren steun van leidinggevenden en collega’s;
De bekendheid met bestaande verlofregelingen.

Deze kunnen doorgaans het beste als neutrale stelling zoals “Mijn werktijden bieden voldoende ruimte om werk en (privé) zorgtaken te combineren.” worden uitgevraagd. Hiermee krijg je betrouwbare informatie waar de organisatie ook daadwerkelijk op kan sturen.

De rol van een ondersteunende werkomgeving

Nederland kent formele regelingen zoals het kort- en langdurend zorgverlof. Het feit dat deze regelingen in het personeelshandboek staan betekent echter niet altijd dat ze laagdrempelig worden gebruikt. Medewerkers kunnen terughoudend zijn uit angst om collega’s extra te belasten of omdat ze denken dat het invloed heeft op hun loopbaan.

Onderzoeken laten zien dat steun vanuit de organisatie sterk samenhangt met een positievere werk-zorgbalans. Een cultuur van openheid over dit soort (werk-privé)uitdagingen kan de drempel om tijdelijk een stapje terug te doen aanzienlijk verlagen.

Ruimte voor maatwerk

Omdat iedere zorgsituatie anders is, van plotselinge nachtelijke zorg tot vaste ziekenhuisbezoeken, is één vaste beleidsregel vaak onvoldoende. Maatwerk biedt dan uitkomst.

Hierbij kan gedacht worden aan 1. tijdelijk andere werktijden, 2. de mogelijkheid om (meer) thuis te werken of 3. het tijdelijk aanpassen van het takenpakket. Voor leidinggevenden helpt het om in gesprekken hierover vooral in te zoomen op de ondersteuning in werk-privébalans en hier openlijk over in gesprek te gaan: welke tijdelijke belemmeringen ervaart de medewerker en welke praktische aanpassingen zijn daarin mogelijk?

Conclusie

De combinatie van werk en mantelzorg is een groeiend thema. Alleen al vanuit demografisch oogpunt is deze toename voor organisaties waarschijnlijk. Voor werkgevers is het daarom zinvol (en wellicht zelfs noodzakelijk) om pro-actief hierop in te spelen. In ieder geval door het inzichtelijk te maken, maar vooral om tijdig de juist ondersteuning te bieden. Het enkel vastleggen in procedures is hierbij onvoldoende: Er moet voldoende aandacht (en inzicht) op individueel niveau zijn om de balans te bewaken en behouden. Zorg daarom dat leidinggevenden ruimte hebben om passende afspraken met medewerkers te maken.

Bronnen

Stijgend aantal ernstig belaste mantelzorgers maakt ondersteuning belangrijker dan ooit | Sociaal en Cultureel Planbureau. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, mei 2026.
Centraal Bureau voor de Statistiek (2026, 17 september). Aantal werkenden tot AOW-leeftijd tweede jaar op rij niet meer toegenomen.
Bom, J., Bakx, P., Schut, F. & Van Doorslaer, E. (2019). The Impact of Informal Caregiving for Older Adults on the Health of Various Types of Caregivers: A Systematic Review. The Gerontologist, 59(5), e629–e642.
Josten, E.J.C., Verbakel, E. & De Boer, A.H. (2024). A Longitudinal Study on the Consequences of the Take-Up of Informal Care on Work Hours, Labour Market Exit and Workplace Absenteeism Due to Illness. Ageing & Society, 44(3), 495–518. Online gepubliceerd in 2022.
Plaisier, I., Broese van Groenou, M.I. & Keuzenkamp, S. (2015). Combining Work and Informal Care: The Importance of Caring Organisations. Human Resource Management Journal, 25(2), 267–280.
Rijksoverheid (z.d.). Hoe lang kan ik zorgverlof opnemen? en Wat betekent zorgverlof voor mijn salaris?. Geraadpleegd op 22 september 2026.